نزل من البيت المعمور في مدة عشرين سنة وانّ اللّه - عزّ وجلّ - اعطى نبيّه العلم جملة » « 1 » . اگرچه أهل ظاهر ، به ظاهر اين روايات بسنده كرده ، آن را همين‌گونه پذيرفته‌اند ، ولى أهل تحقيق به دليل اشكالات زير آن روايات را تأويل برده‌اند : حكمت ومصلحت نزول قرآن از عرش به آسمان أول يا چهارم وقرار دادن آن در بيت العزة يا بيت معمور چيست ؟ چه حكمتى در اين نقل مكان نهفته است ؟ به علاوة اين نزول چه سودى براي مردم يا براي پيامبر صلّى اللّه عليه وآله دارد كه خداوند آن را با عظمت ياد مىكند ؟ آنچه از قرآن خواندنى است همان آيات وسوره ومعاني ومفاهيم راهگشاست . آيا آمدن آن در شب قدر در آسمان أول يا چهارم كسب فضيلتى است وتوفيقي براي مردم ايجاد مىكند ؟ فخر رازي در جواب اين پرسش‌ها گفته است : « شايد تسهيل امر مورد نظر بوده است تا در موقع نياز به نزول آية يا سوره ، جبرئيل بتواند فورا از نزديك‌ترين جا ، آيهء مورد نياز را بر پيامبر صلّى اللّه عليه وآله فرودآورد » « 2 » . ولى اين جواب ، متناسب با مقام علمي فخر رازي نيست ؛ زيرا در ملأ أعلى ( ماوراءالطبيعه ) قرب وبعد مكاني وجود ندارد . در زمينهء نزول دفعي وتدريجي قرآن ، بزرگان توجيهاتى دارند كه بيشتر جنبهء تأويل أحاديث يادشده را دارد كه در اينجا به برخى از آن‌ها اشاره مىشود : 1 - مقصود از نزول دفعي قرآن بر پيامبر أكرم صلّى اللّه عليه وآله در شب قدر ، آگاهى دادن پيامبر به محتواى كلى قرآن است . اين تأويل در كلام شيخ صدوق آمده است . أو مىگويد : « وإنّ اللّه أعطى نبيّه العلم جملة » ؛ يعنى قرآن با بيان ألفاظ وعبارات در آن شب بر پيامبر نازل نشده است ، بلكه صرفا علم به آن را به أو عطا كردند وپيامبر اجمالا بر محتواى قرآن آگاهى يافت . 2 . فيض كاشاني بيت معمور را قلب پيامبر دانسته است ؛ زيرا قلب آن بزرگوار خانهء معمور خداست كه در آسمان ( رتبه ) چهارم جهان مادة قرار دارد . پيامبر ، مراتب جماد ونبات وحيوان را پشت سر گذارده وبه أوج مرتبهء چهارم يعنى جهان انسانيت نايل گشته است . آن‌گاه قرآن در مدت بيست سال ، از قلب پيامبر أكرم صلّى اللّه عليه وآله به

--> ( 1 ) الاعتقادات ، باب 31 . ( 2 ) تفسير كبير رازي ؛ ج 5 ، ص 85 .